Robot vận chuyển kệ hàng GTP là gì | Khác biệt với AGV cùng AMR và mặt bằng chi phí

Phần lớn những người bắt đầu tìm hiểu về robot vận chuyển kệ hàng đều mang trong mình hai tâm trạng cùng lúc, một bên là kỳ vọng mơ hồ rằng chỉ cần đưa vào là giải quyết được tình trạng thiếu người, một bên là sự lúng túng vì không rõ thiết bị này khác AGV và AMR ở chỗ nào. Trên thực tế, thứ phân định kết quả của quyết định đầu tư không phải là cách robot di chuyển hay những tính năng mới nhất, mà là kho hàng của doanh nghiệp có đáp ứng được các điều kiện để cơ chế vận chuyển nguyên cả kệ hoạt động hay không. Bài viết này sắp xếp lại sự khác biệt về thuật ngữ trước, sau đó trình bày các trục nhận định theo đúng trình tự đặt hiệu quả giảm thời gian đi bộ lên một bên cân và số tiền đầu tư cho kệ chuyên dụng lên bên còn lại.

Robot vận chuyển kệ hàng là gì và cần tách bạch với AGV cùng AMR trước tiên

Điều làm cho việc xem xét robot vận chuyển kệ hàng vấp ngã ngay từ đầu không phải là độ khó của công nghệ, mà là sự chồng lấn của các thuật ngữ. Khi muốn tự động hóa khâu vận chuyển trong kho hàng hoặc trong nhà máy, có ba từ cùng lúc được đưa ra làm ứng viên là AGV, AMR và GTP. Ba từ này thoạt nhìn đều như đang chỉ về cùng một thứ là xe đẩy chạy không người lái, nên trong tờ trình đầu tư nội bộ cũng như trong yêu cầu báo giá gửi cho nhà cung cấp, chúng thường bị gộp chung thành một. Tuy nhiên, số tiền đầu tư chênh nhau tới cả một bậc độ lớn, phần thi công cần thiết khác nhau, và mức độ nặng nề khi phải làm lại lúc thất bại cũng khác nhau ở cả ba. Nếu không tách bạch ngay từ đây, thì dù có lập ra bảng so sánh cũng không còn là so sánh nữa.

GTP tức Goods to Person thay thế việc con người đi bộ bằng việc kệ hàng di chuyển

Robot vận chuyển kệ hàng là loại robot theo phương thức thường được gọi là GTP, viết tắt của Goods to Person. Robot chui xuống bên dưới chính kệ chứa hàng, nâng nguyên cả kệ lên và đưa tới trạm làm việc nơi có nhân viên đứng chờ. Nhân viên đứng cố định tại một vị trí và chỉ tập trung vào động tác lấy ra hoặc bỏ vào từ chiếc kệ được đưa tới. Cách lấy hàng truyền thống là chuỗi lặp đi lặp lại gồm nhìn danh sách, đi bộ tới vị trí kệ, tìm, lấy rồi lại đi bộ tới kệ tiếp theo. GTP đảo ngược trình tự đó, giữ nguyên vị trí con người và cho phía hàng hóa di chuyển.

Điều cần nắm ở đây là bản chất của GTP không nằm ở công nghệ di chuyển. Việc robot tự chạy một cách tự chủ vốn nằm trên cùng một mạch công nghệ với AMR sẽ nói tới ở phần sau. Thứ tách GTP ra khỏi các phương thức khác chỉ là một điểm duy nhất, đó là đối tượng được vận chuyển phải là kệ chuyên dụng. Nói cách khác, doanh nghiệp không thể dùng nguyên các kệ hiện có, mà phải thay bằng kệ chuyên dụng có chiều cao đủ để robot chui vào và có kết cấu không bị đổ khi được nâng lên. Chính chiếc kệ chuyên dụng này vừa là nguồn gốc tạo ra hiệu quả của GTP, vừa là yếu tố lớn nhất đẩy số tiền đầu tư lên cao.

Khác biệt giữa AGV, AMR và robot vận chuyển kệ hàng không chỉ nằm ở cách di chuyển

Khi xếp ba thuật ngữ này cạnh nhau theo ba điểm là thứ gì di chuyển, tuyến đường được quyết định ra sao và công đoạn nào phù hợp, thì đường nét sẽ hiện rõ.

AGV chạy theo tuyến cố định được định sẵn bằng băng từ hoặc ray dẫn. Vì tuyến đường đã được quy định về mặt vật lý nên chuyển động ổn định, đổi lại mỗi lần thay đổi bố trí mặt bằng là phải thi công lại phần lắp đặt dưới nền. AMR là loại tự hành có thể đưa vào mà vẫn giữ nguyên bố trí hiện có và không cần thi công nền. Robot mang theo tuyến đường dưới dạng bản đồ, tự quyết định lộ trình trong lúc tránh chướng ngại vật. Còn GTP thì có thể hiểu là cơ chế dùng công nghệ tự hành giống như AMR nhưng giới hạn đối tượng vận chuyển ở kệ chuyên dụng.

Kết luận thực tiễn rút ra từ cách sắp xếp này rất rõ ràng. Việc chọn giữa AGV và AMR là câu chuyện thuộc về phía thiết bị, tức là trải cái gì lên nền và bố trí mặt bằng thay đổi tới mức nào, còn việc có chọn GTP hay không lại là câu chuyện thuộc về phía nghiệp vụ, tức là hiện trường có đủ lượng thời gian đi bộ để tương xứng với khoản đầu tư thay toàn bộ kệ hay không. Dù cùng được gộp vào cụm từ robot vận chuyển, thông tin cần thu thập để ra quyết định lại hoàn toàn khác nhau.

Phân định với những chủ đề lân cận dễ bị nhầm lẫn

Khi tìm hiểu về robot vận chuyển kệ hàng, sẽ có vài chủ đề lân cận lẫn vào trong kết quả tìm kiếm. Tách bạch chúng ngay từ đầu sẽ giúp việc thu thập thông tin về sau nhanh hơn.

Thứ nhất là nhu cầu vận chuyển nguyên các xe lồng hoặc roll container đang dùng. Đây là bài toán tự động hóa vận chuyển với đối tượng là xe đẩy hiện có, và vai chính thuộc về những phương thức khác như loại chui gầm hoặc loại kéo đoàn. Nếu câu chuyện là muốn cho những chiếc xe đẩy đang dùng chạy không người lái mà không phải thay kệ, thì tìm hiểu theo trục tự động hóa vận chuyển xe lồng sẽ đi tới đích nhanh hơn là theo trục GTP.

Thứ hai là công nghệ cánh tay robot gắp sản phẩm. Cơ chế để cánh tay gắp từng sản phẩm lẻ rồi chuyển sang thùng chứa khác thuộc một hạng mục hoàn toàn khác với GTP. GTP là cơ chế đưa hàng hóa tới chỗ con người, còn người vẫn là bên thực sự vươn tay ra lấy. Nếu muốn tự động hóa chính động tác gắp, hãy tham khảo triển khai robot lấy hàng. Ngược lại, nếu công đoạn gắp cứ để con người làm cũng được và chỉ muốn xóa đi thời gian đi bộ, thì GTP là đối tượng của bài viết này. Hai thứ này có thể dùng song song, nhưng xét trên góc độ quyết định đầu tư thì phải xem xét như hai bài toán hoàn toàn riêng biệt.

Thứ ba là việc so sánh với kho tự động dạng cố định. Kho tự động lưu trữ mật độ cao bằng cách tận dụng chiều cao trần và GTP sử dụng mặt sàn để cho kệ di chuyển thường xuyên bị đặt lên cùng một sân so sánh, vì mục đích nâng mật độ lưu trữ của hai bên trùng nhau. Phép so sánh này có ý nghĩa, nhưng vì điều kiện nhà xưởng và quy mô đầu tư khác hẳn nhau nên sẽ được sắp xếp lại ở chương phân vai phía sau.

Hiệu quả triển khai robot vận chuyển kệ hàng và cách đọc ba con số

Sau khi đã tách bạch thuật ngữ, tiếp theo là thực tế về hiệu quả. Đây cũng là lĩnh vực mà tài liệu của bên muốn thúc đẩy triển khai và cảm nhận thực tế của hiện trường đã vận hành rất dễ lệch nhau. Tập cho mình thói quen không nuốt trọn con số mà luôn nhìn xem con số đó ra đời trong điều kiện nào sẽ giúp phần giải trình trong tờ trình đầu tư vững hơn.

Dưới đây là phần kiểm chứng bối cảnh của từng con số.

Khoảng 60% thời gian lấy hàng bị tiêu vào việc đi bộ

Con số được trích dẫn nhiều nhất khi nói về hiệu quả của GTP chính là cơ cấu thời gian của công việc lấy hàng. Nhìn chung, khoảng 60% thời gian lấy hàng được cho là bị tiêu vào động tác đi bộ. Nói ngược lại, thời gian thực sự chạm vào hàng hóa và lấy ra chỉ chiếm khoảng 40%. Vì GTP là cơ chế nhắm thẳng vào việc xóa bỏ chính khoảng thời gian đi bộ đó, nên xét trên lý thuyết đây là phương thức có trần hiệu quả rất cao.

Tuy nhiên, điều cần lưu ý là con số khoảng 60% chưa chắc đã đúng với doanh nghiệp của bạn. Tỷ lệ này thay đổi rất mạnh theo diện tích kho, cách bố trí kệ và số điểm hàng trên mỗi đơn. Với hiện trường có kho nhỏ, chỉ vài dãy kệ và nhân viên chỉ cần vài bước chân là chạm tới toàn bộ mặt hàng, thì tỷ lệ thời gian đi bộ sẽ thấp hơn nhiều. Đưa GTP vào một hiện trường như vậy thì bản thân lượng thời gian có thể xóa bỏ đã ít, nên không sinh ra nguồn để thu hồi khoản đầu tư cho kệ chuyên dụng. Bước đầu tiên khi ước lượng hiệu quả không phải là mượn tỷ lệ của công ty khác, mà là dùng đồng hồ bấm giờ đo vài lượt thao tác của chính mình để có số đo thực về tỷ lệ giữa đi bộ và thao tác tay.

Lối đi giảm bớt giúp diện tích lưu trữ được tối ưu

Một hiệu quả nữa thường được nhắc tới là tối ưu diện tích lưu trữ. Trong kho truyền thống nơi con người đi giữa các kệ để lấy hàng, bắt buộc phải chừa giữa các kệ một lối đi đủ rộng cho nhân viên và xe đẩy đi qua. Với GTP, vì con người không đi vào giữa các kệ nên lối đi này có thể được thiết kế theo bề rộng của robot thay vì bề rộng của con người. Kết quả là cùng một diện tích sàn có thể xếp được nhiều kệ hơn.

Về hiệu quả này, các bài khảo sát có nêu con số giảm tối đa 50%. Tuy nhiên đây là con số dựa trên trường hợp riêng lẻ thu được trong điều kiện nhất định, chứ không có nghĩa là kho nào cũng giảm được một nửa. Biên độ giảm thực tế thay đổi rất mạnh tùy theo hiện đang chừa lối đi rộng tới đâu, chiều cao kệ đang được tận dụng tới mức nào và cột nhà xưởng được bố trí ra sao. Nếu viết vào tờ trình rằng diện tích lưu trữ sẽ giảm một nửa, thì sau khi vận hành chắc chắn sẽ bị yêu cầu giải trình phần chênh lệch. Cách viết an toàn hơn về mặt nội bộ là mật độ lưu trữ tăng lên nhờ tiền đề thiết kế bề rộng lối đi thay đổi, còn mức tăng thì phụ thuộc vào thiết kế lối đi hiện tại.

Ngoài ra, xét theo nghĩa tận dụng hiệu quả mặt sàn thì hướng đi này trùng với kho tự động vốn nâng mật độ bằng chiều cao trần. Nếu muốn so sánh bao gồm cả điều kiện nhà xưởng và quy mô đầu tư, mời tham khảo thêm giá kho tự động.

Việc hạn chế xuất hàng sai không hề được nêu là sẽ về mức không

Thứ ba là hạn chế xuất hàng sai. Với GTP, nhân viên đứng tại trạm ở vị trí cố định và chỉ việc lấy đúng mặt hàng được chỉ định từ chiếc kệ được đưa tới. Vì không còn các động tác như vừa đi vừa tìm, nhìn nhầm giữa những sản phẩm giống nhau hay vừa dò dòng trên phiếu vừa di chuyển, nên đúng là về mặt kết cấu thì sai sót khó xảy ra hơn. Nếu kết hợp thêm thiết bị hiển thị hoặc cảm biến trọng lượng ở phía trạm thì còn hạn chế được nhiều hơn nữa.

Dù vậy, cách diễn đạt xuất hàng sai về mức không là một khẳng định lưu hành theo trường hợp cụ thể, chứ không phải giá trị hiệu năng được bảo đảm một cách phổ quát. Vẫn còn nhiều tuyến sai sót nằm ngoài phạm vi của GTP, chẳng hạn nhầm lẫn ở phía người bổ sung hàng lên kệ, hàng bị lẫn lộn ngay trong kệ, hay nhầm lẫn ở công đoạn đóng gói sau khi đã lấy ra tại trạm. Khi ước lượng hiệu quả, cách nghĩ thực tiễn là xét ở độ phân giải rằng trong số các lỗi đang xảy ra ở công đoạn lấy hàng thì phần bắt nguồn từ đi bộ và tìm kiếm sẽ giảm đi. Thử phân loại nguyên nhân xuất hàng sai của doanh nghiệp mình theo từng công đoạn thì phần GTP xóa được và phần không xóa được sẽ hiện ra rõ ràng.

Mặt bằng chi phí và ROI của robot vận chuyển kệ hàng cùng lựa chọn mang tên RaaS

Khi đã nắm được đường nét của hiệu quả, tiếp theo là chi phí. GTP là cơ chế mà số tiền không được quyết định chỉ bởi việc mua bao nhiêu con robot, nên cần phân rã cấu trúc chi phí ra để nắm cho chắc.

Khoảng giá của thân robot

Với robot GTP dạng vận chuyển kệ, mức giá thân máy được nêu ra là khoảng USD 25,000 đến 50,000. Nếu chia thêm theo dải tính năng thì các dòng máy nằm ở nhóm tầm trung được nêu ở mức USD 25,000 đến 40,000, còn nhóm tính năng cao bao gồm cả xử lý theo thùng và kết nối WMS được nêu ở mức USD 40,000 đến 60,000. Về tên máy, ở dải tầm trung có các model được nhắc tới như Geek+ M100 và Quicktron M100.

Một tiền đề về giá cần nắm là cấu trúc của phía cung. Các nhà cung cấp Trung Quốc được cho là đưa ra dải giá rẻ hơn khoảng 40 đến 60% so với hệ thống của Âu Mỹ. Chênh lệch này lớn tới mức không thể bỏ qua, nhưng nếu chỉ quyết bằng giá thì về sau sẽ lộ ra khác biệt ở những điểm như khả năng cung ứng phụ tùng bảo trì, hệ thống dịch vụ tại chỗ, và phạm vi công khai đặc tả kết nối với WMS. Khi so sánh báo giá, hãy lập một bảng liệt kê rõ mức giá thân máy của từng bên đã bao gồm những gì và chưa bao gồm những gì, rồi mới xếp các báo giá cạnh nhau.

Những khoản nằm ngoài giá thân robot

Nguyên nhân lớn nhất khiến số tiền đầu tư cho GTP bị nhìn nhầm là việc lập ngân sách trong khi chỉ nhìn vào thân robot. Trên thực tế còn cần thêm kệ chuyên dụng, trạm làm việc, hệ thống điều khiển, môi trường mạng không dây, xử lý độ phẳng của nền, thiết bị sạc, và phần phát triển kết nối với WMS hoặc hệ thống quản lý sản xuất hiện có. Đặc biệt kệ chuyên dụng cần số lượng tỷ lệ thuận với lượng lưu trữ của khu vực mục tiêu, nên có siết số lượng robot thì số tiền cũng không giảm. Đây chính là khác biệt mang tính quyết định so với AGV và AMR. Với AGV hoặc AMR, doanh nghiệp có thể điều chỉnh số tiền đầu tư bằng cách tăng giảm số máy theo số lượt vận chuyển mục tiêu, còn GTP thì khoản đầu tư mang tính cố định là thay kệ luôn phải đứng trước.

Để có thêm căn cứ so sánh, nắm được mặt bằng chi phí của các phương án tự động hóa kèm thay đổi bố trí cũng giúp việc phán đoán dễ hơn. Việc lắp thêm vòng băng tải vào một lối đi hẹp được cho là tốn chi phí vượt mức USD 200 mỗi ft², trong khi việc đưa vào các robot di động bao gồm cả GTP được nêu ở mức khoảng USD 30,000 đến 50,000 mỗi máy. Nghĩa là giữa phương thức lắp đặt thiết bị cố định và phương thức mua thêm máy móc di động thì cách chi phí tăng lên hoàn toàn khác nhau. Nếu khả năng thay đổi bố trí trong tương lai là cao, thì nghiêng về phía thiết bị di động sẽ ít phải hối tiếc hơn.

RaaS hạ thấp bức tường vốn đầu tư ban đầu nhưng cần kiểm tra điều kiện

Về mốc thu hồi vốn đầu tư, mức được nêu ra là khoảng 2 đến 3 năm so với vốn đầu tư ban đầu. Thứ đang lan rộng không phải với tư cách phương tiện rút ngắn số năm này, mà với tư cách phương tiện san phẳng chính khoản đầu tư ban đầu, chính là RaaS tức Robot as a Service. Với robot vận chuyển kệ hàng, mô hình RaaS được nêu ở dải giá USD 1,000 đến 2,500 mỗi tháng mỗi máy.

Khi cân nhắc RaaS, về mặt thực tiễn chúng tôi khuyến nghị kiểm tra ba điểm. Thứ nhất là phí hàng tháng bao gồm những gì. Gánh nặng thực chất sẽ khác nhau tùy theo hợp đồng có bao gồm bảo trì, thay thế phụ tùng, cập nhật phần mềm và việc bố trí máy thay thế khi hỏng hóc hay chỉ đơn thuần là cho thuê thân máy. Thứ hai là điều kiện chấm dứt hợp đồng. Cần xác nhận trước rằng khi hiệu quả không đạt như dự tính thì tại thời điểm nào có thể giảm số máy và phần thời hạn còn lại sẽ được xử lý ra sao. Thứ ba là đồng tiền hợp đồng. Loại hợp đồng này thường được lập bằng USD, nên với các pháp nhân tại chỗ đang lập ngân sách bằng baht, chi phí hàng tháng sẽ dao động theo tỷ giá. Nếu không ghi rõ tiền đề tỷ giá ngay từ giai đoạn làm tờ trình, thì giữa kỳ sẽ phải giải trình việc vượt ngân sách.

Ngoài ra cũng có cấu hình mua đứt phần kệ chuyên dụng và phần hệ thống, chỉ áp dụng RaaS cho riêng con robot. Trong trường hợp này, hiệu quả nén vốn đầu tư ban đầu sẽ bị hạn chế. Quyết định trước rằng mục đích cân nhắc RaaS là để giảm vốn đầu tư ban đầu hay để linh hoạt tăng giảm số máy sẽ giúp đánh giá đề xuất tốt hay dở dễ dàng hơn.

Bốn trục nhận định phân tách hiện trường phù hợp và hiện trường không phù hợp

Khi đối chiếu hiệu quả và chi phí đã nêu tới đây, điều kiện của hiện trường phù hợp với GTP sẽ dần hiện ra. Một bài khảo sát có nêu mốc quy mô dễ tạo ra hiệu quả triển khai là tổng diện tích sàn từ 500 tsubo trở lên (tsubo là đơn vị diện tích của Nhật Bản) và số nhân viên từ 20 người trở lên. Cộng thêm cơ cấu mặt hàng và biến động xuất hàng vào hai điều kiện này thì có bốn trục nhận định thực tiễn.

Diện tích lưu trữ và số nhân viên là hai trục quyết định lượng hiệu quả tuyệt đối. Dù tỷ lệ khoảng 60% thời gian đi bộ có đúng đi nữa, mà ngay từ đầu chỉ có 5 người đang đi bộ thì tổng lượng thời gian xóa được cũng có hạn. GTP là phương thức mà khoản đầu tư cố định cho việc thay kệ luôn đứng trước, nên nếu tổng khối lượng công đoạn có thể cắt giảm không đạt tới một ngưỡng nhất định thì sẽ không chạm được mốc thu hồi 2 đến 3 năm.

Cơ cấu SKU và cao điểm xuất hàng là hai trục quyết định hiệu suất vận hành của robot. GTP vận chuyển một chiếc kệ cho mỗi lượt gọi. Do đó, với những đơn hàng nhặt nhiều mặt hàng mỗi thứ một ít, tức là hiện trường nhiều chủng loại lô nhỏ, thì quãng đường đi bộ cắt giảm được trên mỗi lượt di chuyển kệ càng dài và hiệu suất càng cao. Ngược lại, ở hiện trường xuất khối lượng lớn của một số ít mặt hàng chủ lực, kết cục thường chỉ là cùng một chiếc kệ bị gọi đi gọi lại, và để con người nhặt liên tục tại cùng một chỗ lại nhanh hơn. Với cao điểm xuất hàng cũng vậy, hiện trường có chênh lệch nhỏ giữa ngày thường và mùa cao điểm thì bố trí nhân sự hiện có đã xoay xở được, nên động cơ đầu tư trở nên yếu.

Quyết định không gượng ép đưa vào tại cơ sở quy mô nhỏ cũng là quyết định đúng

Ở đây xin nêu thêm một hàm ý theo chiều ngược lại. Robot vận chuyển kệ hàng là phương thức khó thu hồi vốn tại các cơ sở quy mô nhỏ. Do kết cấu có chi phí cố định là kệ chuyên dụng và hệ thống luôn đứng trước, nên ở hiện trường mà khối lượng công đoạn cắt giảm được nhỏ thì dù có khéo léo tới đâu trong vận hành, phép tính cũng không khớp.

Thứ nên cân nhắc trước tại cơ sở quy mô nhỏ là những cải tiến có số tiền đầu tư nhỏ, chẳng hạn xem lại bố trí kệ, làm tinh gọn việc quản lý vị trí lưu trữ, và hệ thống hóa phần chỉ dẫn cùng kiểm đếm bằng thiết bị hiển thị hoặc máy cầm tay. Sau khi đã giảm quãng đường đi bộ và thời gian tìm kiếm bằng những cách này mà vẫn còn tồn tại tình trạng khó tuyển người mang tính cấu trúc, thì lúc đó mới cân nhắc tự động hóa vận chuyển là trình tự thực tế hơn. Nếu muốn tiến hành tự động hóa vận chuyển theo từng giai đoạn, bài cách triển khai AGV và chi phí có sắp xếp quy trình triển khai bao gồm cả thi công nền và thiết kế số lượng máy sẽ là tài liệu tham khảo tốt. Vì khoản đầu tư cố định không nặng như GTP, đây là phương thức dễ thiết kế theo hướng bắt đầu nhỏ rồi mở rộng dần.

Phân vai giữa các robot logistics, AGV, AMR và GTP hợp với công đoạn nào

Những cơ chế được gộp chung dưới cụm từ robot logistics thực tế lại phân định rất rõ về mức độ phù hợp theo từng công đoạn. Ở đây chúng tôi sắp xếp ba loại AGV, AMR và GTP theo công đoạn tương ứng.

Việc vận chuyển lặp lại khối lượng lớn theo một lộ trình cố định trong khuôn viên, chẳng hạn giữa bến nhận hàng và khu lưu trữ, hoặc giữa dây chuyền sản xuất và khu chuẩn bị xuất hàng, là nơi AGV phát huy tác dụng thuận lợi nhất. Nếu tuyến đường không đổi thì độ ổn định của tuyến cố định trở thành lợi thế trực tiếp. Ngược lại, khi xuất hiện các điều kiện như vị trí lưu trữ trong khu kho thay đổi hằng ngày, bố trí được sắp xếp lại theo mùa, hoặc phải đi qua nhiều điểm giao nhận, thì AMR phù hợp hơn. Vì không cần thi công nền nên mỗi lần đổi bố trí không phải làm lại phần thiết bị.

Và chính công đoạn lấy hàng, tức là khi việc con người đi bộ đi thu gom sản phẩm đang trở thành nút thắt cổ chai của toàn bộ dòng chảy, thì GTP mới vào danh sách ứng viên. Nói ngược lại, nếu quãng đường đi bộ khi lấy hàng vốn đã ngắn và nút thắt nằm ở khâu nhập xuất hoặc đóng gói, thì có đưa GTP vào cũng không làm thay đổi thời gian giao hàng tổng thể.

Về xu hướng của ngành, mọi thứ đang tiến theo hướng không bó hẹp vào một phương thức duy nhất. Các hãng lớn về GTP như Geek+ và Quicktron đang triển khai nền tảng tích hợp kết hợp đơn vị khay, tức Tote-to-Person, đơn vị thùng, tức Pallet-to-Person, và đơn vị kệ, tức Shelf-to-Person, trong giai đoạn từ năm 2025 sang năm 2026, và cấu hình kết hợp nhiều phương thức trên cùng một nền tảng điều khiển thay vì máy móc đơn chức năng đang dần trở thành dòng chính. Điều mà xu hướng này hàm ý là câu hỏi sẽ chuyển từ chỗ có đưa robot vận chuyển kệ vào hay không sang chỗ nhóm mặt hàng nào xử lý theo đơn vị kệ và nhóm mặt hàng nào xử lý theo đơn vị khay. Nếu ngay từ giai đoạn yêu cầu báo giá đã có thể trình bày các mặt hàng mục tiêu phân tách theo đơn vị xử lý, thì độ chính xác của đề xuất sẽ cao hơn.

Bối cảnh khiến việc cân nhắc robot vận chuyển kệ hàng gia tăng tại Thái Lan và ASEAN

Việc chủ đề robot logistics được nhắc tới ngày càng nhiều tại Thái Lan và các nước Đông Nam Á trong vài năm gần đây có một số bối cảnh mang tính cấu trúc. Ở đây chúng tôi tách riêng phần sự kiện kiểm chứng được bằng dữ liệu và phần nhận định của công ty chúng tôi.

Hình thái xuất hàng thay đổi, nhiều chủng loại lô nhỏ tăng lên

Thứ nhất là sự thay đổi của dạng thức hàng hóa được xử lý. Thị trường thương mại điện tử của Thái Lan được cho là đã tăng trưởng 14% so với năm trước vào năm 2024 và đạt quy mô 1.1 nghìn tỷ baht, còn social commerce tăng trưởng 18.6% so với năm trước vào năm 2025. Tỷ trọng của thương mại điện tử và social commerce tăng lên đồng nghĩa với việc đơn vị xuất hàng dịch chuyển từ thùng sang sản phẩm lẻ, số điểm hàng trên mỗi lượt xuất giảm xuống, còn số lượt xuất thì tăng lên. Đây chính là chiều thay đổi khớp đúng với điều kiện phù hợp của GTP đã nêu ở chương trước, tức hiện trường nhiều chủng loại lô nhỏ và ít điểm hàng trên mỗi đơn. Nếu giữ nguyên thiết kế logistics lấy đơn vị thùng làm tiền đề, thì số nhân lực cần thiết sẽ tăng tuyến tính theo số lượt xuất hàng.

Bên cạnh đó, tại Bangkok, sự mở rộng của quick commerce, tức các dịch vụ lấy việc giao hàng trong 15 phút đến 30 phút làm ưu thế cạnh tranh, được cho là đang đẩy nhu cầu micro fulfillment tại khu vực đô thị lên cao. Yêu cầu xử lý nhiều chủng loại trên diện tích nhỏ và xuất hàng trong thời gian ngắn đòi hỏi cả mật độ lưu trữ lẫn tốc độ lấy hàng, nên đây là lĩnh vực dễ làm gia tăng sự quan tâm tới các thiết bị tiết giảm nhân lực.

Quy mô thị trường và môi trường đầu tư

Thứ hai là môi trường đầu tư trong khu vực. Thị trường tự động hóa kho hàng của Đông Nam Á theo ước tính của Mordor Intelligence sẽ mở rộng từ 810 triệu USD vào năm 2025 lên 910 triệu USD vào năm 2026 và 1.63 tỷ USD vào năm 2031, với CAGR được dự báo ở mức 12.36%. Trong đó, phân khúc robot di động, tức các robot mobile bao gồm cả GTP, chiếm 240 triệu USD tương đương 29.76% toàn thị trường tại thời điểm năm 2025, và CAGR tới năm 2031 là 13.92%, được xem là một trong những phân khúc tăng trưởng nhanh nhất cùng với kho tự động.

Nếu chỉ nhìn riêng Thái Lan, nước này được cho là chiếm 24% thị trường robot công nghiệp và robot dịch vụ của Đông Nam Á tại thời điểm năm 2024, tức thị phần lớn nhất. Quy mô thị trường robotics kho hàng cũng được dự báo mở rộng từ 23 triệu USD của năm 2024 lên gần 79 triệu USD vào năm 2030. Ngoài ra, tại Hành lang Kinh tế phía Đông, tức EEC, việc đưa kho tự động vào phục vụ lưu trữ pin xe điện được cho là thuộc diện ưu đãi thuế, nên đã xuất hiện những lĩnh vực mà quyết định đầu tư có thêm lực đẩy từ phía chính sách.

Chuyện không tuyển được người mới là yếu tố tác động mạnh hơn

Thứ ba, và về mặt thực tiễn thì đây là yếu tố lớn nhất, là việc bảo đảm nhân lực. Mức lương tối thiểu của Thái Lan đã được điều chỉnh lên 400 baht mỗi ngày tại Bangkok vào tháng 7 năm 2025, và dải theo từng tỉnh tại thời điểm năm 2026 được cho là từ 337 đến 400 baht. Nếu chỉ nhìn con số thì đây không phải tình trạng tiền lương tăng vọt. Dù vậy việc cân nhắc tiết giảm nhân lực vẫn tiến triển, là vì hoàn cảnh không tuyển được người và khó đào tạo người có sức nặng hơn cả số tiền.

Một dữ liệu củng cố cho điểm này là trong số những người tốt nghiệp các khóa đào tạo nghề tại Thái Lan, chỉ 15% có kỹ năng về tự động hóa xếp dỡ vật liệu, trong khi nhu cầu nhân lực liên quan được cho là đang tăng 25% mỗi năm. Nghĩa là dù có muốn đẩy mạnh tự động hóa thì nguồn cung nhân lực vận hành được các thiết bị đó cũng không theo kịp. Ở đây có hai tầng ý nghĩa. Một là khó tuyển nhân lực cho công việc đơn giản, hai là cũng khó tuyển nhân lực bảo trì được thiết bị tự động hóa. Khi cân nhắc triển khai robot vận chuyển kệ hàng, cần phải làm rõ ai sẽ đảm nhiệm bảo trì thường ngày sau khi vận hành, với mức độ nghiêm túc ngang bằng việc chọn model máy. Nếu muốn xem xét các biện pháp ứng phó với chi phí nhân công một cách tổng thể, mời tham khảo thêm biện pháp ứng phó chi phí nhân công tăng cao tại Thái Lan 2026.

Góc nhìn thực tiễn khi cân nhắc tại Thái Lan

Từ đây là phần nhận định của công ty chúng tôi. Trước hết, các trường hợp cụ thể có nguồn sơ cấp về việc doanh nghiệp nào tại Thái Lan đã đưa robot vận chuyển kệ hàng vào sử dụng thì trong lần khảo sát này chúng tôi chưa xác nhận được. Do đó bài viết này sẽ không giới thiệu một cách khẳng định về các trường hợp triển khai trong nước Thái Lan. Điều đáng để tham khảo là bản thân các trục nhận định thì chung cho mọi quốc gia. Chỉ cần đo thực tế năm yếu tố gồm tỷ lệ thời gian đi bộ, diện tích lưu trữ, số nhân viên, cơ cấu SKU và biến động xuất hàng, thì dù là cơ sở ở nước nào cũng có thể tiến tới kết luận theo cùng một trình tự.

Trên nền đó, xin nêu ba điểm mang tính đặc thù của Thái Lan. Điểm thứ nhất là thời điểm đầu tư. Vì GTP đi kèm việc thay sang kệ chuyên dụng nên đưa thẳng vào một kho đang vận hành là gánh nặng lớn, và thường được cân nhắc trùng với thời điểm di dời cơ sở do giá đất và giá thuê tại vùng ven Bangkok tăng, hoặc trùng với thời điểm xây lại kho và mở rộng diện tích. Thời điểm thực chất để bắt đầu xem xét là khi động cơ muốn tăng lượng lưu trữ mà vẫn giữ nguyên nhà xưởng hiện tại xuất hiện tại một cơ sở vốn đã chật chội.

Điểm thứ hai là hệ thống bảo trì sau khi vận hành. Như đã nêu ở trên, vì nhân lực có kỹ năng tự động hóa còn hạn chế nên cần xác nhận ngay từ giai đoạn báo giá về hệ thống hỗ trợ tại chỗ của nhà cung cấp, kho phụ tùng, ngôn ngữ làm việc và thời gian phản hồi khi cần có mặt. Điểm thứ ba là đồng tiền hợp đồng và dự báo chi phí bảo trì. Cả thân robot lẫn hợp đồng RaaS đều thường tính bằng USD, nên nếu lấy việc vận hành nhiều năm làm tiền đề, chúng tôi khuyến nghị ghi rõ tiền đề tỷ giá vào tờ trình đầu tư.

Những hạng mục cần xác định trước khi đặt hàng

Chúng tôi sắp xếp lại các luận điểm đã nêu tới đây thành những hạng mục mà doanh nghiệp nên tự chốt trước khi gửi yêu cầu báo giá cho nhà cung cấp hoặc nhà tích hợp hệ thống. Nếu gửi yêu cầu khi chưa có đủ những thông tin này thì mỗi công ty sẽ đề xuất theo một tiền đề khác nhau, khiến việc so sánh số tiền trở nên bất khả.

Trong bảng này, hai hạng mục dễ bị xem nhẹ là điều kiện nhà xưởng và kết nối hệ thống. Về điều kiện nhà xưởng, nếu độ phẳng của nền lệch khỏi dự kiến thì việc di chuyển sẽ không ổn định và về sau sẽ phát sinh công tác sửa chữa nền. Môi trường mạng không dây cũng vậy, nếu bị nhiễu với thiết bị hiện có thì kết nối sẽ đứt quãng và robot dừng lại. Cả hai đều là những khoản chi phí không hiện lên trong báo giá thân máy, nên hãy coi các báo giá chưa qua khảo sát hiện trường chỉ là con số ước lượng.

Về kết nối hệ thống, chúng tôi khuyến nghị quyết định sớm phần phân định bên chịu chi phí phát triển. GTP không phải là cỗ máy vận chuyển kệ mà phần lõi là hệ thống quyết định gọi kệ nào vào lúc nào, và căn cứ để phán đoán điều đó đến từ WMS hoặc dữ liệu tồn kho hiện có. Nếu thiết kế kết nối hời hợt thì sẽ rơi vào trạng thái robot chạy được nhưng không có chỉ thị tới, hoặc do lệch tồn kho mà robot lại đi gọi những chiếc kệ rỗng. Ghi vào yêu cầu báo giá tên hệ thống cần kết nối, các trường dữ liệu liên kết và tần suất cập nhật sẽ giúp độ phân giải của các đề xuất trở nên đồng đều.

Còn một điểm nữa cần chốt ở phía nội bộ là ai sẽ quản lý quy tắc bố trí kệ sau khi vận hành. Với GTP, việc tối ưu bố trí như dồn những mặt hàng ra vào nhiều về các kệ ở vị trí robot đi lại ngắn sẽ ảnh hưởng tới hiệu quả. Quy tắc bố trí này cần được xem lại mỗi khi cách bán của sản phẩm thay đổi, có cấu hình để hệ thống tự động thực hiện và cũng có cấu hình để con người định kỳ rà soát. Nếu vận hành khi phần này còn bỏ trống thì có thể xảy ra tình trạng ngay sau khi triển khai thì có hiệu quả nhưng nửa năm sau đã quay về như cũ.

Câu hỏi thường gặp

Robot vận chuyển kệ hàng là gì

Đó là loại robot chui xuống bên dưới kệ chứa hàng, nâng nguyên cả kệ lên và đưa tới trạm làm việc nơi có nhân viên. Phương thức này thường được gọi là GTP, viết tắt của Goods to Person. Điểm đặc trưng là thay vì để con người đi bộ tới kệ lấy hàng như cách lấy hàng truyền thống, cơ chế này giữ nguyên vị trí con người và cho phía hàng hóa di chuyển. Nhân viên đứng chờ tại vị trí cố định và chỉ tập trung vào động tác lấy ra hoặc bỏ vào từ chiếc kệ được đưa tới. Vì cần có kệ chuyên dụng nên không thể dùng lại nguyên các kệ hiện có.

Robot vận chuyển kệ hàng khác AGV và AMR ở chỗ nào

Khác nhau ở đối tượng được vận chuyển chứ không phải ở cách di chuyển. AGV là xe vận chuyển chạy theo tuyến cố định dọc băng từ hoặc ray dẫn, còn AMR là robot vận chuyển dùng cảm biến và bản đồ để tự hành mà không cần thi công nền. Robot vận chuyển kệ hàng dùng công nghệ tự hành giống như AMR, nhưng đối tượng được vận chuyển bị giới hạn ở kệ chứa hàng chuyên dụng. Do đó việc chọn giữa AGV và AMR là câu chuyện thuộc phía thiết bị, còn việc có chọn robot vận chuyển kệ hàng hay không lại là phán đoán thuộc phía nghiệp vụ, tức hiện trường có đủ lượng thời gian đi bộ để tương xứng với khoản đầu tư thay toàn bộ kệ hay không.

Chi phí cho robot vận chuyển kệ hàng vào khoảng bao nhiêu

Giá thân robot GTP dạng vận chuyển kệ được nêu ở mức khoảng USD 25,000 đến 50,000, trong đó nhóm tầm trung là USD 25,000 đến 40,000 và nhóm tính năng cao bao gồm cả xử lý theo thùng và kết nối WMS là USD 40,000 đến 60,000. Tuy nhiên ngoài thân máy còn cần thêm kệ chuyên dụng, trạm làm việc, hệ thống điều khiển, môi trường mạng không dây và chi phí phát triển kết nối hệ thống. Với RaaS theo hình thức thuê bao hàng tháng, dải giá được nêu là USD 1,000 đến 2,500 mỗi tháng mỗi máy. Mốc thu hồi vốn đầu tư được nêu ở mức khoảng 2 đến 3 năm, nhưng đây là con số lấy tiền đề là hiện trường có đủ khối lượng công đoạn cắt giảm được.

Đưa robot vận chuyển kệ hàng vào thì diện tích lưu trữ có thực sự giảm một nửa không

Các bài khảo sát có nêu ước tính giảm tối đa 50%, nhưng đây là con số dựa trên trường hợp riêng lẻ chứ không có nghĩa là kho nào cũng giảm được một nửa. Biên độ giảm thay đổi theo thiết kế bề rộng lối đi hiện tại, cách tận dụng chiều cao kệ và bố trí cột nhà xưởng. Việc con người không còn đi vào giữa các kệ giúp có thể thiết kế lối đi theo bề rộng robot là điều chắc chắn, nên cách hiểu sát thực tế hơn là mật độ lưu trữ tăng lên nhờ tiền đề thiết kế lối đi thay đổi.

Từ quy mô nào thì hiệu quả triển khai mới xuất hiện

Một bài khảo sát nêu mốc tham chiếu về quy mô là tổng diện tích sàn từ 500 tsubo trở lên và số nhân viên từ 20 người trở lên. Vì robot vận chuyển kệ hàng là phương thức mà khoản đầu tư cố định cho kệ chuyên dụng luôn đứng trước, nên nếu tổng khối lượng công đoạn cắt giảm được không đạt tới một ngưỡng nhất định thì phép tính thu hồi vốn sẽ không khớp. Cộng thêm vào đó, nếu hội tụ được các điều kiện là nhiều chủng loại với ít điểm hàng trên mỗi đơn và biến động xuất hàng lớn thì mức độ phù hợp sẽ cao. Với các cơ sở quy mô nhỏ, cân nhắc trước những cải tiến có số tiền đầu tư nhỏ như xem lại bố trí kệ hay hệ thống hóa phần chỉ dẫn và kiểm đếm sẽ cho hiệu quả trên vốn đầu tư cao hơn.

Tại Thái Lan có triển khai được không

Về mặt kỹ thuật thì được, nhưng với các trường hợp triển khai cụ thể trong nước Thái Lan thì lần khảo sát này chúng tôi chưa xác nhận được thông tin sơ cấp nên không thể khẳng định. Bản thân các trục nhận định thì chung cho mọi quốc gia. Về đặc thù của Thái Lan, có thể kể tới việc thị trường thương mại điện tử mở rộng làm tăng lượng xuất hàng theo sản phẩm lẻ, việc nhân lực có kỹ năng tự động hóa còn hạn chế nên phải chốt trước hệ thống bảo trì sau vận hành, và việc hợp đồng thường tính bằng USD nên cần ghi rõ tiền đề tỷ giá vào tờ trình đầu tư. Ngoài ra, do tính chất đi kèm việc thay sang kệ chuyên dụng, đây là phương thức thường được cân nhắc trùng với thời điểm di dời cơ sở hoặc mở rộng diện tích kho.

Nếu muốn vận chuyển nguyên xe lồng hoặc roll container đang dùng thì nên làm thế nào

Nhu cầu đó nằm ngoài phạm vi của robot vận chuyển kệ hàng. Robot vận chuyển kệ hàng là cơ chế nâng và vận chuyển kệ chứa hàng chuyên dụng, nên nếu muốn cho những chiếc xe lồng hoặc roll container đang dùng chạy không người lái, thì phải xem xét theo trục các phương thức tự động hóa vận chuyển xe đẩy như loại chui gầm hoặc loại kéo đoàn. Đặc trưng của hướng này là tận dụng được xe đẩy hiện có nên không phải thay kệ và vốn đầu tư ban đầu nhẹ hơn. Quyết định trước rằng mục đích là giảm thời gian đi bộ hay là để việc di chuyển xe đẩy không cần người, sẽ giúp không đi nhầm hướng khi tìm hiểu.

Kết luận

Quyết định triển khai robot vận chuyển kệ hàng không bắt đầu từ việc so sánh hiệu năng với AGV hay AMR. Thứ quyết định là các điều kiện để cơ chế vận chuyển nguyên cả kệ thành lập, tức tỷ lệ thời gian đi bộ, diện tích lưu trữ, số nhân viên, cơ cấu SKU và biến động xuất hàng, doanh nghiệp có đáp ứng được hay không. Con số khoảng 60% thời gian lấy hàng bị tiêu vào động tác đi bộ là con số chỉ phát huy tác dụng ở hiện trường có quãng đi bộ dài, còn ở hiện trường chỉ vài bước chân là chạm tới toàn bộ mặt hàng thì bản thân thời gian có thể xóa bỏ đã không tồn tại. Ước tính giảm tối đa 50% diện tích lưu trữ cũng là con số dựa trên trường hợp riêng lẻ chứ không phải giá trị được bảo đảm. Trước hết hãy đo thực tế thao tác của chính doanh nghiệp mình và đối chiếu với mốc tham chiếu là tổng diện tích sàn từ 500 tsubo trở lên cùng số nhân viên từ 20 người trở lên để xác nhận quy mô. Hãy lập ngân sách trên tiền đề rằng bên ngoài mức giá thân máy USD 25,000 đến 50,000 còn chồng thêm khoản đầu tư cố định là kệ chuyên dụng và kết nối hệ thống. Nếu không chạm được mốc thu hồi 2 đến 3 năm thì đừng gượng ép đưa vào, mà hãy khởi động từ việc xem lại bố trí và hệ thống hóa phần chỉ dẫn. Đi theo trình tự này thì sẽ tránh được thất bại kiểu chọn vì thấy mới lạ rồi hối tiếc.

Trong quá trình cung cấp các giải pháp hiện trường như quản lý sản xuất và quản lý năng lượng cho các doanh nghiệp sản xuất và logistics Nhật Bản tại Thái Lan, công ty chúng tôi thường nhận được những trao đổi mang tính phân định như kho của chúng tôi có phù hợp với robot vận chuyển kệ hàng không, hay trước hết nên đo cái gì. Ngay cả khi chưa tới giai đoạn chọn model máy và mới chỉ muốn sắp xếp lại từ khâu rà soát các công đoạn mục tiêu thì cũng không sao. Mời bạn liên hệ thoải mái qua trang liên hệ.

Thông tin tham khảo

• COOOLa WES — What is GTP
• aiwaok — GTP Goods to Person
• Graba Robot — Warehouse Robot Price Guide
• ChoZan — Geek Plus
• Quicktron — Shelf to Person Solutions
• Mordor Intelligence — South East Asia Warehouse Automation Market
• Mordor Intelligence — Southeast Asia Industrial and Service Robot Market
• Digital in Asia — Thailand Digital Market Overview 2026
• Thai Law Online — Minimum Wage in Thailand