การควบคุมการส่งออกสินค้าที่ใช้ได้สองทางในไทย: แผน 90 วัน

สำหรับผู้ผลิตเซมิคอนดักเตอร์ อิเล็กทรอนิกส์ เซนเซอร์ เครื่องจักร และซอฟต์แวร์อุตสาหกรรม การควบคุมการส่งออกสินค้าที่ใช้ได้สองทางในไทยไม่ใช่เพียงงานตรวจข้อกฎหมาย แต่เป็นระบบที่ต้องเชื่อมผลิตภัณฑ์ BOM เฟิร์มแวร์ เทคโนโลยีการผลิต ลูกค้า ผู้ใช้ปลายทาง และประเทศปลายทางก่อนปล่อยสินค้า บทความนี้อธิบายวิธีแยกกฎ DUI ของไทยออกจากกฎ dual-use ของสหภาพยุโรป สร้างหลักฐานการจัดประเภทแบบควบคุมเวอร์ชัน ตรวจผู้ใช้ปลายทาง และฝังการตัดสินใจเรื่องใบอนุญาตไว้ในขั้นตอน 90 วัน เนื้อหานี้เป็นแนวทางการออกแบบงานทั่วไป ไม่ใช่คำปรึกษากฎหมายสำหรับธุรกรรมใดโดยเฉพาะ

สิ่งที่เปลี่ยนในปี 2026 และสิ่งที่ยังไม่เปลี่ยน

วันที่ 14 กันยายน 2026 คณะกรรมาธิการยุโรปรับรอง delegated regulation เพื่อปรับปรุง Annex I ของ Regulation (EU) 2021/821 รายการใหม่หรือแก้ไขครอบคลุมอุปกรณ์และวัสดุสำหรับผลิต/ทดสอบเซมิคอนดักเตอร์ IC และ electronic assembly สำหรับ advanced computing rotary encoder แบบเหนี่ยวนำ additive manufacturing สำหรับ energetic material อุปกรณ์ CVD สำหรับเส้นใย SiC และเทคโนโลยี axial compressor เป็นต้น

อย่างไรก็ตาม การปรับปรุงนี้ ยังไม่มีผลใช้บังคับ ณ วันที่จัดทำบทความ ต้องผ่านช่วง scrutiny ตามปกติสองเดือนและประกาศใน Official Journal ก่อน บริษัทจึงควรใช้บัญชีที่มีผลอยู่กับธุรกรรมปัจจุบัน พร้อมระบุสินค้าที่อาจได้รับผลกระทบและเตรียมบันทึกวันที่มีผลจริง ไม่ควรกล่าวว่าวันรับรอง 14 กันยายนทำให้รายการใหม่ผูกพันทันที

ในไทย ประกาศกระทรวงพาณิชย์ลงวันที่ 11 มิถุนายน 2026 ได้รับการประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อ 26 มิถุนายน เปิดให้ยื่นคำขอล่วงหน้าผ่าน e‑TCWMD ตั้งแต่ 30 มิถุนายน และการอนุญาตส่งออก/ส่งกลับออกไปสำหรับสินค้าที่เกี่ยวข้องกับนิวเคลียร์ Category 0 มีผลตั้งแต่ 30 กรกฎาคม 2026 การตรวจไม่ได้หมายความว่าสินค้าเซมิคอนดักเตอร์หรือสินค้าอุตสาหกรรมทุกชนิดต้องมีใบอนุญาต สินค้าจะอยู่ในเกณฑ์เมื่อทั้งพิกัดศุลกากรและคุณลักษณะทางเทคนิคตรงตามเกณฑ์ Category 0 หากพิกัดอยู่ในขอบเขตแต่คุณลักษณะทางเทคนิคไม่ถึงเกณฑ์ ผู้ส่งออกอาจใช้รหัสยกเว้น “Exempt 99” ตามขั้นตอน DFT และใช้บริการ e‑Classification ที่ https://etcwmd.dft.go.th ได้ ต้องตรวจประกาศล่าสุด ประเภทธุรกรรม และวันที่มีผลเสมอ

กรอบกฎหมายไทยคือ Trade Controls on Weapons of Mass Destruction Related Items Act B.E. 2562 ให้ยึดข้อความภาษาไทยและประกาศล่าสุดของ DFT เป็นหลัก ส่วนคำแปลอังกฤษที่เผยแพร่มีประโยชน์ต่อการทำความเข้าใจแต่เป็นคำแปลไม่เป็นทางการ

ในฐานะบริบทการลงทุน BOI ระบุเป้าหมายการลงทุนเซมิคอนดักเตอร์มากกว่า 2.5 ล้านล้านบาทภายในปี 2050 และบุคลากรทักษะสูงมากกว่า 230,000 คน พร้อมรายงานคำขอส่งเสริม E&E ช่วง 2018–พฤศจิกายน 2025 จำนวน 1,748 โครงการ มูลค่า 1.17 ล้านล้านบาท ตัวเลขนี้แสดงขนาดอุตสาหกรรมเท่านั้น ไม่ใช่หลักฐานว่าบริษัทใดมีหน้าที่ตามกฎหมายหรือมีความต้องการ compliance โดยอัตโนมัติ

แยกกฎไทย กฎ EU และเงื่อนไขสัญญา

กฎ EU ใช้โดยตรงกับการส่งออก การโอน นายหน้า ความช่วยเหลือทางเทคนิค และการผ่านแดนตามขอบเขตกฎหมาย EU ไม่ควรอธิบายว่ากฎ EU มีผลนอกอาณาเขตทั่วไปต่อทุกกิจกรรมของบริษัทไทย อย่างไรก็ดี โรงงานไทยอาจพบข้อกำหนดผ่านเครื่องจักรหรือเทคโนโลยีจาก EU นโยบายกลุ่ม เงื่อนไขผู้ขาย คำขอลูกค้า หรือข้อผูกพันการโอนต่อ

ในทะเบียนจึงต้องระบุระบอบ เช่น TH-DUI, EU-DUAL-USE, SUPPLIER-REEXPORT, GROUP-POLICY แยกแหล่งอ้างอิง รุ่นบัญชี และวันที่มีผล การ “ไม่อยู่ในบัญชี” ของ EU ไม่ได้แปลว่าได้ข้อสรุปเดียวกันในไทย และ HS code เดียวกันไม่ได้ทำให้ classification เหมือนกันทั่วโลก

HS code การจัดประเภททางเทคนิค และการคัดกรองธุรกรรมเป็นคนละงาน

HS code ใช้จำแนกสินค้าเพื่อศุลกากร ส่วนหมายเลขควบคุม dual-use ขึ้นกับสมรรถนะ วัสดุ ความแม่นยำ การเข้ารหัส หรือหน้าที่ สินค้าที่มี HS เดียวกันอาจได้ผลควบคุมต่างกัน และรุ่นเดียวกันอาจเปลี่ยนผลเมื่อ option เฟิร์มแวร์ หรือ configuration เปลี่ยน

แม้จัดประเภททางเทคนิคเสร็จ ก็ยังไม่ใช่การอนุมัติส่ง สินค้าที่ไม่อยู่ในบัญชีอาจต้องหยุดเพราะคู่ค้า ปลายทาง การใช้ปลายทาง สัญญาณการหลบเลี่ยง หรือกฎอื่น ส่วนสินค้าที่อยู่ในบัญชีอาจส่งได้เมื่อระบอบ ธุรกรรม และใบอนุญาตที่ใช้อนุญาต ให้แยกสามชั้น:

1. ศุลกากร: HS แหล่งกำเนิด และราคาศุลกากร
2. Technical classification: ผลิตภัณฑ์ ชิ้นส่วน ซอฟต์แวร์ และเทคโนโลยีเทียบแต่ละบัญชี
3. Transaction review: คู่ค้า ปลายทาง การใช้ เส้นทาง red flag และใบอนุญาตของแต่ละคำสั่งซื้อ

เชื่อมด้วย ID แต่ห้ามยุบเป็นช่อง “ส่งออกได้” ช่องเดียว และควรแยกผู้ทบทวนด้านวิศวกรรมออกจากผู้ปล่อย shipment

จัดประเภทตาม configuration ไม่ใช่ชื่อรุ่นอย่างเดียว

สำหรับสายเซมิคอนดักเตอร์ ให้สำรวจเครื่องผลิต/ตรวจ ชิ้นส่วนสุญญากาศ encoder ความแม่นยำสูง บอร์ดควบคุม เซนเซอร์ วัสดุพิเศษ อะไหล่ embedded software และข้อมูลวิศวกรรม สูตรกระบวนการ แบบ และคู่มือบริการภายในก็อาจต้องประเมินเมื่อแชร์ข้ามประเทศหรือเข้าถึงจากระยะไกล

ข้อมูลขั้นต่ำของ classification record

“ไม่อยู่ในบัญชี” ไม่ใช่ช่องว่าง แต่เป็นข้อสรุปที่มีรุ่นและหลักฐาน

เอกสารจาก supplier เป็น input ไม่ใช่สิ่งแทนความรับผิดชอบของบริษัท ขอ regime, หมายเลข, วันที่, revision ที่แน่นอน, เหตุผล และกลไกแจ้งเปลี่ยน แล้วตรวจว่า configuration ที่ซื้อและขายตรงกัน หากข้อมูลไม่พอ ต้องรวบรวมเอง จำกัดการใช้ hold shipment หรือขอผู้เชี่ยวชาญ

การควบคุมส่งออกเซมิคอนดักเตอร์รวม software และ technology

อย่าดูเฉพาะ chip และเครื่องจักร โปรแกรมทดสอบ software ควบคุมเครื่อง parameter กระบวนการ layout mask ข้อมูลออกแบบ คู่มือซ่อม และ remote support อาจต้องประเมิน การเปิด cloud หรือ screen sharing ข้ามประเทศอาจเป็นการถ่ายโอนเทคโนโลยีแม้ไม่มีสินค้าจริง เชื่อม identity/access control กับทะเบียน และตรวจนิยาม ข้อยกเว้น และเงื่อนไขของแต่ละระบอบ

สร้างทะเบียนหลักฐานแบบควบคุมเวอร์ชัน

เป้าหมายคือย้อนสร้าง shipment ใดก็ได้ว่า configuration ใดถูกส่ง บัญชีใดมีผล ใครตัดสิน ใช้หลักฐานใด และอนุมัติคู่ค้า/การใช้อะไร การเขียนทับช่องเดียวใน product master ทำไม่ได้ ควรเชื่อม:

• object master ของ SKU, BOM, software, เอกสารเทคนิค
• evidence object ของ specification, แบบ, test, supplier statement, regulatory snapshot
• classification แยก regime, list edition, configuration revision
• transaction review ของ order, parties, destination, end use
• licence record ของเลข เงื่อนไข ปริมาณ/มูลค่าคงเหลือ อายุ
• shipment release พร้อมผู้อนุมัติและหลักฐานที่อ้าง
• change event ของ BOM, firmware, สมรรถนะ, use, destination, กฎหมาย

URL อย่างเดียวเปลี่ยนได้ ให้บันทึกผู้ออก วันที่ดึง รุ่นสินค้า ภาษา ที่เก็บ hash และชั้นความลับ เก็บ PDF/snapshot เมื่อทำได้โดยชอบ และเก็บ access/change log ของไฟล์เทคโนโลยี

ตรวจผู้ใช้ปลายทางมากกว่าการเก็บแบบฟอร์ม

ระบุ purchaser, consignee, end user, intermediary, payer และสถานที่ติดตั้ง แล้วตรวจว่าการใช้และจำนวนสอดคล้องกับสินค้า สำหรับ distributor ต้องเห็นลูกค้าปลายทางด้วย เก็บชื่อจดทะเบียน เลขทะเบียน ที่อยู่ ownership ความสัมพันธ์คู่ค้า กระบวนการ ผลิตภัณฑ์ปลายทาง จำนวน แผนขายต่อ/ส่งต่อ ความเกี่ยวข้องทางทหาร นิวเคลียร์ เคมี ชีวภาพ หรือ missile ผล screening และ end-use statement ที่ลงนามโดยผู้มีอำนาจ

คำว่า “research”, “factory use” หรือ “general electronics” ไม่พอ สำหรับ encoder ความแม่นยำสูง ควรถามว่าใช้กับเครื่องใด ต้องการความแม่นยำเท่าใด และผลิตอะไร หากจำนวนไม่สัมพันธ์กับกำลังการผลิต เส้นทางผิดปกติ ไม่ยอมเปิดเผย end user หรือสมรรถนะสูงเกิน civil use ให้ escalate แม้มีลายเซ็นแล้ว

ฝังใบอนุญาต DUI ไทยไว้ใน shipment gate

1. ตรึง configuration จำนวน คู่ค้า ปลายทาง และ end use เมื่อ review order
2. ไม่มี classification ที่ยังใช้ได้ ให้ CLASSIFICATION HOLD
3. ข้อมูลคู่ค้าหรือการใช้ไม่ครบ ให้ SCREENING HOLD
4. ต้องมีอนุญาต ให้ LICENCE HOLD
5. ผูกเลขใบอนุญาต เงื่อนไข วันหมดอายุ และยอดคงเหลือ
6. หลังบรรจุ เทียบ model, serial, จำนวน และปลายทางจริง
7. ผู้อนุมัติอิสระปลด hold และเก็บ audit trail

การเริ่ม Category 0 ไม่ได้ทำให้สินค้าอื่นปลอดเงื่อนไขโดยอัตโนมัติ ต้องตรวจ WMD end use/party กฎประเทศอื่น และสัญญาแยกกัน ในทางกลับกันก็ไม่ควรกำหนดใบอนุญาตให้ทุกสินค้าเพียงเพราะอยู่ในอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์

Trigger สำหรับจัดประเภทใหม่

ทบทวนเมื่อเปลี่ยนส่วนประกอบ supplier origin หรือสถานที่ผลิต; chip/sensor/encoder มีสมรรถนะใหม่; firmware เปลี่ยน computing, encryption, accuracy หรือ function; option เพิ่มความสามารถทดสอบ; ขอบเขต source code/แบบ/process data เปลี่ยน; ลูกค้า end use ปลายทางหรือเส้นทางเปลี่ยน; บัญชี/ใบอนุญาต/นโยบายเปลี่ยน; หรือ supplier แก้ classification เก่า แม้สรุปว่าไม่ต้องจัดใหม่ ให้บันทึกผู้เทียบความแตกต่างและเหตุผล

Roadmap 90 วัน

วัน 0–30: ทำ inventory และกำหนดอำนาจหยุด

กำหนด executive owner และบทบาท export control, engineering, sales, logistics, IT, legal/ผู้เชี่ยวชาญ จัดลำดับสินค้าสมรรถนะสูง อุปกรณ์ผลิต/ทดสอบ semiconductor การเข้ารหัส วัสดุพิเศษ technology transfer ผู้สมัคร Category 0 และปลายทางเสี่ยง ทำ inventory ของผลิตภัณฑ์ BOM software และ technology พร้อมระบุหลักฐานขาด

กำหนดว่าใครหยุดและใครปล่อย order หาก classification, end use, party หรือ licence ไม่ครบ แม้ ERP ยังไม่เสร็จ ให้บังคับ release ID ก่อนออกเอกสารส่งสินค้า

วัน 31–60: pilot ด้วยสินค้าจริง

เลือก 20–50 object ที่เสี่ยงหรือรายได้สูง วิศวกรสกัด parameter ทีมควบคุมเทียบ candidate entry และผู้อนุมัติอีกคนท้าทายเหตุผล นำ order จริงผ่าน end-user check, screening, licence assessment และ packing reconciliation เก็บ exception เวลา และข้อมูลขาดเพื่อแก้แบบฟอร์ม

ส่ง template เดียวให้ supplier ขอ regime, entry, list/configuration revision, rationale และ change notice เตรียมคำอธิบายให้ sales ว่าคำถาม end use เป็นมาตรฐานเดียวกัน

วัน 61–90: ขยาย ตรวจ และวัด

เชื่อม ERP, PLM, CRM และคลังหลักฐานด้วย ID ตรวจจำนวน hold ระยะเวลา classification หลักฐานขาด decision หมดอายุ change ที่ยังไม่ทบทวน licence balance และการแก้หลังส่ง อย่าวัดความเร็วอย่างเดียว ให้ดู evidence completeness และ audit pass ด้วย

สุ่ม shipment แล้วย้อนจากของจริงไปยังบัญชีที่มีผล หลักฐานวิศวกรรม คู่ค้า/end use ใบอนุญาต และผู้ปล่อย ถ้าย้อนไม่ได้ให้แก้ data relation และ gate

ตัวอย่างคำนวณภาระงาน

นี่เป็นสมมติฐานเพื่อวางแผน ไม่ใช่ benchmark หากมี 1,200 SKU และให้ 15% เป็นลำดับสูง จะได้ 180 รายการ ที่ 1.5 ชั่วโมงต่อรายการคือ 1,200 × 15% × 1.5 = 270 ชั่วโมง เพิ่ม software/technology สำคัญ 40 รายการ × 3 ชั่วโมง = 120 ชั่วโมง รวม 390 ชั่วโมง หาก reviewer สองคนทำได้คนละ 15 ชั่วโมง/สัปดาห์ จะใช้ 390 ÷ (2 × 15) = 13 สัปดาห์ ต้องแทนทุกตัวเลขด้วยข้อมูลจริง และแยกเวลาหาเอกสาร ที่ปรึกษา อบรม และระบบ

ใช้ข้อมูล traceability เดิมโดยไม่สับสนวัตถุประสงค์

ทะเบียนส่งออกใช้ BOM, supplier และ revision ร่วมได้ แต่ไม่เหมือน origin, DPP หรือ cybersecurity อ่านเพิ่มเติมเรื่อง การตรวจแหล่งกำเนิดในการ transshipment, ความพร้อม DPP สำหรับเหล็ก และ ETSI EN 303 645 สำหรับ IoT การควบคุมส่งออกต้องเพิ่ม technical threshold, parties, end use, destination, licence และ release evidence ไม่ใช้ธง “compliant” เดียวแทนทั้งหมด

FAQ

สินค้า dual-use ทุกชนิดต้องมีใบอนุญาต DUI ไทยหรือไม่?

ไม่ การเริ่มปี 2026 ระบุ Category 0 ที่เกี่ยวข้องกับนิวเคลียร์ ตรวจพิกัดและคุณลักษณะทางเทคนิคควบคู่กัน รวมถึงประกาศ ธุรกรรม และวันที่มีผลล่าสุด

HS code ใช้ตัดสิน classification ได้หรือไม่?

ไม่ได้ HS ใช้ศุลกากร ส่วน control entry ใช้คุณลักษณะทางเทคนิค HS ช่วยคัดกรองเบื้องต้นแต่แทนการอ่าน specification ไม่ได้

EU update ปี 2026 มีผลแล้วหรือยัง?

ยังไม่มีผล ณ วันที่เขียน คณะกรรมาธิการรับรอง 14 กันยายน แต่ต้องผ่าน scrutiny สองเดือนและ Official Journal ให้ตรวจแหล่งทางการอีกครั้งเมื่อทำธุรกรรม

หนังสือ “not controlled” จาก supplier เพียงพอหรือไม่?

เป็นหลักฐานส่วนหนึ่ง ต้องตรวจ configuration, regime, list edition, วันที่ เหตุผล และ change notification รวมทั้ง finished product/software/technology ของบริษัทเอง

ต้องตรวจผู้ใช้ปลายทางใหม่ทุก shipment หรือไม่?

กำหนดความถี่ตามความเสี่ยง แต่ทุกครั้งที่ปล่อยสินค้าต้องยืนยันว่าคู่กรณี ผู้ใช้ปลายทาง การใช้ปลายทาง ประเทศ เส้นทาง และปริมาณยังตรงกับ record ที่อนุมัติ ทบทวนเต็มรูปแบบเมื่อมีลูกค้าหรือการใช้งานใหม่ ปลายทางหรือ ownership เปลี่ยน ปริมาณผิดปกติ หลักฐานหมดอายุ red flag หรือกฎที่ใช้เปลี่ยน

แบบและ remote maintenance ต้องอยู่ในทะเบียนหรือไม่?

ควรอยู่ เพราะอาจเป็น software หรือ technology บันทึก document/revision ผู้รับ ประเทศที่เข้าถึง และฐานอนุมัติ แล้วตรวจนิยาม/ข้อยกเว้น

สรุป: เชื่อมหลักฐาน classification กับการปล่อย shipment

ระบบที่ตรวจสอบได้ต้องแยก HS จาก technical classification แยกไทยจาก EU และแยก object classification จาก transaction screening จัดเวอร์ชันผลิตภัณฑ์ BOM software และ technology ตรวจ end user/end use ผูกเงื่อนไข licence กับ hold และทบทวนเมื่อเปลี่ยน ผลลัพธ์ไม่ใช่ spreadsheet คงที่ แต่เป็นเหตุผลการปล่อย shipment ที่ย้อนตรวจได้

TOMAS TECH ช่วยผู้ผลิตในไทยและ ASEAN ออกแบบ inventory ทะเบียนหลักฐาน version control การตรวจ end user และ ERP shipment gate ได้ แม้ยังไม่แน่ชัดว่าสินค้าใดต้องมีใบอนุญาต ก็เริ่มจากการกำหนดข้อมูลและบทบาทได้ ติดต่อ TOMAS TECH

แหล่งข้อมูล

• European Commission: https://policy.trade.ec.europa.eu/news/2026-update-eu-control-list-dual-use-items-2026-09-14_en
• Regulation (EU) 2021/821: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32021R0821
• DFT ประกาศ: https://www.dft.go.th/th-th/Detail-Law/ArticleId/30629/
• DFT ข่าว e‑TCWMD: https://www.dft.go.th/th-th/NewsList/News-DFT/Description-News-DFT/ArticleId/30673/StyleSheetWidget
• DFT กฎหมาย TMD/DUI: https://dft.go.th/%E0%B8%81%E0%B8%8E%E0%B8%AB%E0%B8%A1%E0%B8%B2%E0%B8%A2/cid/1140/-TMD-DUI
• DFT คำแปลอังกฤษไม่เป็นทางการ: https://www.dft.go.th/Portals/0/Law/%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%9A-%E0%B8%AA%E0%B8%B4%E0%B8%99%E0%B8%84%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%88%E0%B8%80%E0%B8%B5%E0%B9%88%E0%B8%A2%E0%B8%A7%E0%B8%82%E0%B9%89%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%81%E0%B8%B1%E0%B8%9A%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%81%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B9%88%E0%B8%82%E0%B8%A2%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%B8%E0%B8%98%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%88%E0%B8%A1%E0%B8%B5%E0%B8%AD%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%B8%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%9E%E0%B8%97%E0%B8%B3%E0%B8%A5%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%A5%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%AA%E0%B8%B9%E0%B8%872562-2.pdf
• Thailand BOI: https://www.boi.go.th/index.php?_module=news&from_page=press_releases2&language=en&page=press_releases_detail&topic_id=138400